Merkez DurakÜretenlerin buluştuğu durak
"> Kültür Sanat

Marina Abramović: Sanatın Ardındaki Karanlık

72 nesne, tuhaf ritüeller ve cevapsız sorular…

Bu defa karşınıza biraz belgesel tadında bir konuyla geldim. Hani şu Netflix’te karşımıza çıkınca “Bir bölüm izleyip kapatacağım,” deyip kendimizi üç bölüm sonra hâlâ ekran karşısında bulduğumuz dosyalar var ya… İşte onlardan biri.

Kahramanımız Marina Abramović. Çağdaş sanat dünyasının sıra dışı isimlerinden biri. Fakat kendisi hakkında biraz araştırma yapınca karşınıza yalnızca sanat eserleri çıkmıyor; 72 nesnenin yer aldığı tuhaf bir performans, ritüel çağrışımlı çalışmalar ve sosyal medyada dolaşan oldukça karanlık iddialar da çıkıyor.

İnsan ister istemez merak ediyor: Burada tam olarak ne yaşandı?

72 nesne ve altı saatlik sessizlik

1974 yılında Abramović, Rhythm 0 adlı performansında altı saat boyunca hareketsiz kaldı. Önündeki masada gül, tüy, yiyecek ve parfüm gibi sıradan nesnelerle birlikte zarar verebilecek araçlar da vardı. Toplamda 72 nesne…

İzleyicilere bu nesneleri kullanarak sanatçıya istediklerini yapabilecekleri söylendi. Başlangıçta daha ölçülü davranan katılımcıların bir kısmı, zaman ilerledikçe sınırları daha fazla zorlamaya başladı. Sanatçının bedenine müdahaleler gerçekleşti; ortam giderek daha rahatsız edici bir hâl aldı.

Altı saatlik performansın en çarpıcı tarafı, masadaki nesnelerden çok, insanların bu serbestlik karşısında nasıl davrandığıydı. Bir sanat performansı mı, insan davranışları üzerine rahatsız edici bir deney mi? O günün tartışması hâlâ akıllarda.

Spirit Cooking: Menüde ne var?

Abramović’in adıyla anılan Spirit Cooking çalışması da en az ilki kadar merak uyandırıcı. Kırmızı renkli malzemeler, duvar yazıları ve ritüel çağrışımları taşıyan semboller… Kısacası, klasik bir yemek tarifinden ziyade insanı “Burada tam olarak ne anlatılmak isteniyor?” diye düşündüren bir görsel dünya.

2016 yılında sanatçının Tony Podesta’ya gönderdiği, Spirit Cooking temalı bir akşam yemeğinden söz eden e-posta kamuoyuna yansıdı. Sonrasında konu sosyal medyada farklı yorumlarla büyüdü. Abramović ise 2020’de verdiği bir röportajda karanlık ritüel ve satanizm iddialarını reddetti; çalışmalarının bağlamından koparıldığını söyledi.

Epstein dosyaları: Bir fotoğraf, bin yorum

Gelelim internetin dedektiflik bürosuna dönüştüğü bölüme…

Jeffrey Epstein davasına ilişkin belgeler yayımlandıkça çok sayıda tanınmış kişinin adı ve fotoğrafı sosyal medyada tartışılmaya başladı. Abramović de bu paylaşımlarda anılan isimlerden biri oldu.

Ancak bu konudaki görüntülerin tümü anlatıldığı bağlama ait değil. AFP Factuel’in 2026 tarihli incelemesinde, Abramović ve Lady Gaga’nın yer aldığı bazı görüntülerin Epstein’ın adasıyla ilişkilendirilmesinin yanıltıcı olduğu; görüntülerin 2013’te Watermill Center’da düzenlenen bir sanat etkinliğiyle bağlantılı bulunduğu belirtildi.

Bu bölümde küçük bir hatırlatma yapmakta fayda var: İnternette dedektiflik yapmak güzel, ama her fotoğrafı delil dosyasına koyarsak adalet değil, albüm hazırlamış oluruz. Bir iddianın doğruluğu için görüntünün kendisi kadar nerede, ne zaman ve hangi bağlamda çekildiği de önemli.

Bir de Ulay meselesi…

Dosyanın daha insani tarafında ise Abramović’in sanatçı Ulay ile yaşadığı uzun ilişki var. İkili, yıllarca hem romantik hem de sanatsal bir ortaklık yürüttü. 1988’de Çin Seddi’nin karşılıklı uçlarından yürüyerek yaklaşık 90 günlük bir yolculuğa çıktılar ve ortada buluştular. Bu performans, ilişkilerinin ve ortaklıklarının sonunu simgeliyordu.

Yıllar sonra, 2010’da Abramović’in The Artist Is Present performansı sırasında yeniden karşılaşmaları da sanat dünyasının unutulmayan anlarından biri oldu. Bunca sıra dışı çalışmanın arasında, gerçek bir ayrılık hikâyesi de var.

Dosyayı burada kapatalım mı?

Marina Abramović’in hayatında sanat tarihine geçmiş performanslar, tartışmalı semboller ve sosyal medyada büyüyen iddialar bir arada bulunuyor. Her başlığın arkasında ayrı bir araştırma dosyası açılabilir; ama bu defa bütün klasörleri masaya yığmayalım.

Konu biraz kasvetli, ayrıntıları da hayli girift. Üstelik şeytanın ayrıntıda gizlendiği söylenir… Biz şimdilik şeytanın bütün ayrıntılarını kurcalamadan, dosyanın kapağını usulca kapatalım.

Daha derine inmek isteyenler için kaynakları aşağıya bırakıyorum. Çünkü merak güzeldir; hele bir de sağlam kaynaklarla beslenirse.

Bir sonraki ilginç dosya da yeniden buluşmak dileğiyle… Kendinize iyi bakın, hoşça kalın! 🦋

---

Merak edenler için kaynaklar

Not: Bu yazı, kamuya açık kaynaklardan hareketle hazırlanmıştır. Sosyal medyada dolaşan iddialar ile doğrulanmış bilgiler birbirinden ayrılmalıdır.

  1. Duygu Ekip
    Çok güzel olmuş
    1. Hülya Merve Satır Yazar
      @duygularai teşekkür ederim balım 🥰 😘