Merkez DurakÜretenlerin buluştuğu durak
"> Edebiyat

Hem olandan her olana: Metafor

Edebiyatta, sinemada, müzikte ve daha birçok alanda dilin ekili kullanımı, temanın, maksadın alıcıya doğru aktarılması için en önemli faktördür. Dil, yalnızca kelimelerin ardı ardınca sıralanması değil, düşünceyi ve duy…

Edebiyatta, sinemada, müzikte ve daha birçok alanda dilin ekili kullanımı, temanın, maksadın alıcıya doğru aktarılması için en önemli faktördür. Dil, yalnızca kelimelerin ardı ardınca sıralanması değil, düşünceyi ve duyguyu karşı tarafa aktarabilmenin en güçlü yoludur. Bu yol bazen düşürücü etkilere sahip olabileceği gibi, anlamda sapmalara, yanlış anlaşılmalara ve ifadede yetersizliğe sebep olabilir. Dilin etkili kullanımı gerçekte insanın ne söylediği ile ilgili değil, nasıl söylediği ile ilgilidir.

Dilin etkili kullanımı gerçekte kelimelerle inşa edilen büyük köprü olan metaforlara açılan büyük kapıdır. Zira sözü en etkili kılmanın yolu, onu soyut olmaktan çıkarıp, zihinde canlanan bir resme dönüştürebilmektir.

Metafor, terim anlamıyla “taşımak” veya “aktarmak” anlamına gelir. En geniş ve en anlaşılır haliyle metafor, sözcüklerin sözlük anlamlarından ziyade salt süsleme işlevi görür. Aynılığın işlevi, gerçek anlamın yerine mecazi bir sözcüğü meşrulaştırmaktır. Mecazi anlam yerine kullanılan bu sözcük gerçekte yeni bir anlam taşımaz, bu halde yerine aldığı sözcüğü geri getirerek metaforu asıl biçimine döndürür. Bütünde bir anlamsal yenilik söz konusu olmadığından metafor yalnızca bir süsleme gerçekleştirir ve söylemin duygusal işlevleri arasında sınıflandırılır.

Metafor, bireylerin kişisel deneyimlerine dayanan yorumların anlatım biçimidir. Yani bireyin dış dünyaya dair anlayışına odaklanan bir düşünme biçimidir. Buna göre metafor güçlü bir zihinsel araç işlevi görür. Bu halde metaforun zihinsel araç olarak işlevi, soyutu somutlaştırma, deneyimi aktarma ve anlam çerçevesi oluşturmaktır.

Örneğin,  Sezen Aksu’nun Geri Dön şarkısında kullandığı “Yüreğim alev alev yanıyor.” sözleri kişisel deneyimi metaforla anlatan harika bir örnektir. Sözlere göre ayrılığın yarattığı soyut acı ve çaresizlik fiziksel bir yıkım ve sıcaklık içeren yangın metaforuyla somutlaştırılmış.

Metaforlar, bireyin evrene ait unsurları kendi duygu ve düşünceleri süzgecinden geçirerek yansıtma biçimini temsil eder; birey bunu yaparken, dünyaya dair imgeleri kendine özgü algısı aracılığıyla ifade eder. Dolayısıyla, insan zihninin bireyin yaşadığı olaylar ve durumlar tarafından şekillendirildiği yönündeki yerleşik anlayıştan hareketle, metaforların kişiden kişiye farklılık gösterebileceği kabul edilir. Doğal olarak, yaşam deneyimleri nasıl ki farklılık gösteriyorsa, her bireyin zihni de kendine has bir yapı sergiler. Nihayetinde, her birey bir durumu kendi yaşam deneyimlerine dayanarak farklı biçimde yorumladığından, ifade tarzı da değişkenlik gösterecektir; nitekim metaforun tam kalbinde yatan da işte bu ifade tarzıdır.

Sezen Aksu’nın Geri Dön şarkısından hareketle aynı metaforu kendi kişisel deneyimleriyle somutlaştıran Şebnem Ferah, ayrılık sonrası hissettiği acıyı mekanın yanıp kül olması ile ifade der.

"Sönmüyor ateşimiz amansızca yakıyor

Evimiz yangın yeri, yatağımız soğuyor..."

Yalın, ayrılığı “Küçücüğüm” şarkısında gemi kazası metaforu ile somutlaştırır.

“Şimdi hangi yarım adada, hangi fırtınadasın? Alabora oldu aşk, her yer enkaz altındasın."

Sıla ise Yara Bende şarkısında yine ayrılık acısını hastalık ve yaralanma metaforları ile anlatmaktadır.

“Gözümün feri sönmüş, dilim lal. Bir derin yara bende, sarabilirsen gel sar."

 

Metafor, bireyin kendi iç dünyasını anlamlandırması ve kendisini yeniden yorumlamasını sağlayan güçlü bir zihinsel modelleme mekanizması işlevi görür. Bu halde metafor, hissettirdiği olgunun kendisi değil, yalnızca onun bir simgesidir.

 

Bu yazı ilk olarak Müzisyen Dayanışması'nda @ozgemenemen tarafından yayımlandı.

Yorumlar 0

İlk yorumu sen yaz.