Merkez DurakÜretenlerin buluştuğu durak
"> Kültür Sanat

5 Bin yıllık bir racon: İçimizdeki şempanze ve "o" malum parmak

Trafikte aniden önünüze kıran birine, sosyal medyada canınızı sıkan bir troll’e ya da hayatın tam ortasında sabrınızı zorlayan bir aksiliğe verdiğiniz o malum refleks jesti düşünün… Evet, bildiniz. Hani şu tek başına ka…

Trafikte aniden önünüze kıran birine, sosyal medyada canınızı sıkan bir troll’e ya da hayatın tam ortasında sabrınızı zorlayan bir aksiliğe verdiğiniz o malum refleks jesti düşünün… Evet, bildiniz. Hani şu tek başına kalkan, söze gerek bırakmayan, evrensel “mevzuyu uzatma” parmağı!

Şimdi “Aman efendim ne kadar ayıp, köşede bu da yazılır mı?” diye kaşlarını kaldıracak olanlara baştan söyleyeyim: Rahat olun, ahlak bekçiliğine değil, bu evrensel raconun 5 bin yıllık derinliğine inmeye geldim.

Meseleye en temelinden, biyolojiden başlayalım. Antropologların bu konuda çok tatlı ve bir o kadar da sarsıcı bir tespiti var: Şempanzeler, bölgelerini korumak için rakip erkeklere cinsel organlarını göstererek alan savunması yaparlar. İnsanoğlu kıyafet giyip “medenileşince”, bu ilkel dürtüyü bedeni yerine ortadaki tek parmağıyla simgelemeye başlamış. Yani bugün ortalığı karıştıran o hareketin temelinde, içimizdeki o ilkel şempanze yatıyor.

Peki işin kültürel tarihi? O canım Sümerlere ve Mezopotamya’nın kil tabletlerine baktığımızda çok ilginç bir detayla karşılaşıyoruz. Elbette çivi yazısıyla kile bir orta parmak çizmemişler (zaten çiviyle onu çizmeye kalksalar kil patlar!), ancak antik dönemde el jestleri hayati bir öneme sahip. Büyü ritüellerinde kötü ruhları ve iblisleri kovmak için bedenin en uzun uzvunu öne çıkarmak bir “kutsal kalkan” kabul ediliyor. Hammurabi Kanunları’nda ise birine haksız yere “parmak doğrultmak” ağır cezalara tabi. Yani Sümer’den Babil’e o parmak, ya cini kovan bir kalkan ya da insanı mahkemelik eden bir suç aleti.

İşi “hakaret ve aşağılama” boyutuna taşıyanlar ise, tarihin ilk büyük trollemelerine imza atan Antik Yunanlılar olmuş. Onların “Katapygon” dedikleri bu hareket, doğrudan bir küfür niteliğindeydi. M.Ö. 4. yüzyılda o meşhur aykırı filozof Diyojen, ünlü hatip Demosthenes’i görünce hiç üşenmemiş, orta parmağını uzatıp “İşte Atina’nın büyük demagogu!” diye bağırarak tarihin ilk felsefi laf sokmasını kayıtlara geçirmişti.

Bu raconu Yunanlılardan devralan Romalılar ise hareketin adını net koydu: Digitus Impudicus, yani “Utanmaz Parmak”. Öyle ki, Roma’nın gaddar İmparatoru Caligula, kendine biat etmeye gelenleri aşağılamak için elini değil, bizzat orta parmağını uzatıp öptürürdü.

Tarihte böyle yolculuk yaparken, arkadaş ortamlarının vazgeçilmezi olan o büyük şehir efsanesini de çürütmeden geçmeyelim. Hani şu meşhur, “1415 Agincourt Savaşı’nda Fransızlar esir İngiliz okçularının orta parmağını kesiyordu, İngilizler kazanınca 'Hâlâ yerinde!' diye gösterdiler” geyiği var ya... İşte o tamamen kulaktan kulağa yayılan şahane bir uydurma. Dönemin hiçbir tarihi kaydında böyle bir detay geçmiyor. Ama masalarda satmak için harika bir hikaye, orası ayrı!

Modern tarihe geldiğimizde ise parmağın formu değişmiyor, sadece kameralarla tanışıyor. 1886’da bir beyzbol oyuncusu takım fotoğrafında çaktırmadan kameraya bu hareketi çekerken; 1968’de Kuzey Kore tarafından esir alınan ABD askerleri, propaganda fotoğraflarında aynı parmağı çıkarıp “Bu bizim Hawaii’de şans dileme işaretimiz” diyerek koskoca bir ülkeyi trollemişti.

Kısacası dostlar; imparatorluklar yıkıldı, medeniyetler değişti, teknoloji çağ atladı ama insanoğlunun öfkesini ve “Sınırı aştın” mesajını verme biçimi 5 bin yıldır hiç değişmedi. Sümer’de cin kovan, Diyojen’in elinde silaha dönüşen o parmak, bugün hâlâ hayatımızın tam ortasında.

Siz yine de trafikte size o parmağı sallayan biri olursa pek sinirlenmeyin. Sadece kıyafet giymiş ama içindeki şempanzeyi henüz terbiye edememiş birini izlediğinizi hatırlayıp gülümseyip geçin. Ve tabii, Sümer ritüellerine pek özenmeyin; ne olur ne olmaz!

Bu yazı ilk olarak Müzisyen Dayanışması'nda @Ullamerves tarafından yayımlandı.

Yorumlar 0

İlk yorumu sen yaz.